แผลกดทับ เกิดจากอะไร มีกี่ระดับ ป้องกันยังไง? คู่มือสำหรับคนดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน

คำตอบสั้น: แผลกดทับเกิดจากแรงกดทับต่อเนื่องจนเลือดไปเลี้ยงผิวไม่พอ ร่วมกับแรงเสียดสีและความอับชื้น แบ่งเป็น 4 ระดับ ตั้งแต่ผิวแดงที่กดแล้วไม่จาง ไปจนถึงแผลลึกถึงกล้ามเนื้อหรือกระดูก วิธีป้องกันหลักคือพลิกตัวทุก 2 ชั่วโมงหรือตามที่แพทย์แนะนำ รักษาผิวให้แห้งสะอาด ใช้ที่นอนช่วยกระจายแรงกด ดูแลอาหาร และตรวจผิวทุกวัน หากพบแผลควรปรึกษาแพทย์หรือพยาบาล

แผลกดทับป้องกันง่ายกว่ารักษามาก และคนที่เห็นผิวผู้ป่วยบ่อยที่สุดคือคนดูแลที่บ้าน บทความนี้เป็นความรู้พื้นฐานสำหรับสังเกตและป้องกัน ไม่ใช่คำแนะนำในการรักษา ถ้าพบแผล ปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลเสมอ

แผลกดทับเกิดจากอะไร

ต้นเหตุหลักคือแรงกดทับนาน นอนหรือนั่งท่าเดิมนานจนเลือดไปเลี้ยงผิวตรงนั้นไม่พอ ตัวเร่งมีอีกสามอย่าง คือแรงเสียดสีจากการลากตัวหรือผ้าปูที่ย่น ความอับชื้นจากฉี่ อุจจาระ หรือเหงื่อที่ค้างบนผิว และการขาดโปรตีนหรือน้ำ ทำให้ผิวซ่อมตัวเองช้า

จุดที่เกิดบ่อย: ก้นกบ สะโพก ส้นเท้า ข้อศอก สะบัก และท้ายทอย

แผลกดทับมีกี่ระดับ

• ระดับ 1: ผิวยังไม่เปิด แต่แดง ใช้นิ้วกดแล้วสีไม่จาง อาจอุ่นหรือแข็งกว่าผิวรอบๆ
• ระดับ 2: ผิวชั้นบนถลอก หรือเป็นตุ่มพอง
• ระดับ 3: แผลลึกถึงชั้นไขมันใต้ผิวหนัง
• ระดับ 4: แผลลึกถึงกล้ามเนื้อ เอ็น หรือกระดูก

เห็นระดับ 1 ก็ควรแจ้งแพทย์หรือพยาบาลที่ดูแลแล้ว เพราะช่วงนี้ยังฟื้นตัวได้เร็วถ้าลดแรงกดทันที

ป้องกันที่บ้านได้ยังไง

• พลิกตะแคงตัวสม่ำเสมอ โดยทั่วไปทุก 2 ชั่วโมง หรือตามที่ทีมแพทย์แนะนำ ใช้หมอนรองระหว่างเข่าและหลัง
• ยกตัว อย่าลาก ใช้ผ้ายกตัว 2 คนช่วยกัน
• เปลี่ยนผ้ารองหรือแพมเพิสทันทีที่เปียก ผ้ารองควรมีชั้นซับน้ำและไม่ขังความร้อน (ผ้ายางกับ TPU ต่างกันยังไง)
• ปูผ้าให้เรียบตึง รอยย่นใต้ตัวคือจุดกดเล็กๆ ที่สะสมเป็นแผลได้
• ใช้ที่นอนช่วยกระจายแรงกด เช่น ที่นอนลม ตามคำแนะนำของแพทย์
• ดูแลอาหารให้ได้โปรตีนพอ และดื่มน้ำตามที่แพทย์อนุญาต
• ตรวจผิวจุดเสี่ยงทุกครั้งที่เปลี่ยนผ้าหรือพลิกตัว

ทีมงานของเราดูแลผู้ป่วยจริงมากว่า 20 ปี ผ้ารองกันฉี่ตรานกยูงช่วยได้ในเรื่องความชื้นและความเรียบ ผิวหน้านุ่ม มีชั้นซับน้ำ ชั้นกันน้ำ TPU ที่ไม่ร้อนอับ และผืนใหญ่ 100 × 150 ซม. ปูให้เรียบได้ง่าย